• INFOR.pl
• Gazeta Prawna
• Księgowość
• Kadry
• Moja Firma
• Samorząd i administracja

Wpisz szukane słowo

Logowanie
dla użytkowników płatnej
części serwisu

   dalej

Kredyty w księgach rachunkowych

Stan prawny na 1 lutego 2007 r.

Aneta Mazur

pgp@infor.pl

WYŚLIJ PYTANIE

Powody do zaciągania kredytów przez przedsiębiorstwa można podzielić na dwie podstawowe grupy. Pierwsza to potrzeba bieżącego dofinansowania działalności, czyli utrzymania płynności finansowej, a druga to potrzeba inwestycji. Niemal każda rozwijająca się firma staje przed dylematem zwiększenia długu, bo to może oznaczać dla niej szerszą skalę działalności i możliwość osiągnięcia większych zysków, ale równocześnie wzrasta ryzyko niewypłacalności.

W „Poradniku” prezentujemy kredyty w aspekcie księgowym i częściowo także finansowym. Trochę miejsca poświęciliśmy problematyce przygotowania wniosku kredytowego, umowy kredytowej oraz badania wiarygodności kredytowej firmy ubiegającej się o kredyt.

Przede wszystkim jednak wskazujemy, jak ująć w księgach rachunkowych różnego rodzaju kredyty, poczynając od kredytu w rachunku obrotowym, poprzez kredyty inwestycyjne, kredyty wekslowe, factoringowe, te związane z użytkowaniem karty kredytowej, a kończąc na niedocenianym przez wiele firm kredycie kupieckim. Ewidencje te poparte są licznymi przykładami i wskazówkami. Prezentujemy także zasady wyceny kredytów na dzień bilansowy.

Rodzaje kredytów na rynku

W przypadku braku własnych środków na finansowanie działalności firma może starać się o uzyskanie kredytu bankowego. W ujęciu finansowym kredyt to kwota pożyczona kredytobiorcy – jest więc pożyczką, ale udzieloną przez bank, na zasadach określonych przez ten bank zgodnie z prawem bankowym.

Temat kredytów, sposobów ich spłaty, możliwości ich otrzymania jest bardzo obszerny. Poniżej prezentujemy jedynie w formie syntetycznej tabeli najważniejsze informacje o kredytach istotne z punktu widzenia ich ewidencji.

Kredyty bankowe i ich charakterystyka¹

Umowa kredytu

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2006 r. nr 245, poz. 1775), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel. Kredytobiorca zaś zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

•  strony umowy,

•  kwotę i walutę kredytu,

•  cel, na który kredyt został udzielony,

•  zasady i termin spłaty kredytu,

•  wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,

•  sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,

•  zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,

•  terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,

•  wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,

•  warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Umowa kredytu może również określać, że od kredytu postawionego do dyspozycji kredytobiorcy i przez niego niewykorzystanego przysługuje bankowi odrębna prowizja.

Nasza rada

Zasady oprocentowania kredytu są określone w umowie kredytu. Jednak w przypadku stosowania stopy zmiennej należy, zgodnie z art. 76 ust. 1 prawa bankowego:

•  określić w umowie kredytowej warunki zmiany stopy procentowej kredytu,

•  powiadomić w sposób określony w umowie kredytobiorcę, poręczyciela oraz, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, inne osoby będące dłużnikami banku z tytułu zabezpieczenia kredytu o każdej zmianie stopy jego oprocentowania.

Kredyt a pożyczki

Warto jeszcze zwrócić uwagę na fakt, że kredyt i pożyczka to nie jest to samo. W poniższej tabeli wskazujemy na różnice pomiędzy kredytem a pożyczką.

Różnice między kredytem a pożyczką²

Przygotowanie wniosku kredytowego

Najważniejszą zasadą obowiązującą przy przygotowaniu wniosku kredytowego jest ścisłe przestrzeganie zaleceń banku. Wniosek o udzielenie kredytu jest analizowany przez inspektora kredytowego.

CO NA TO PRAKTYKA?

Analiza kredytowa

Zakres badań, rodzaj gromadzonych informacji i stopień szczegółowości analizy zależy od tego, czy wnioskodawcą jest znany, stały klient banku czy osoba ubiegająca się o kredyt po raz pierwszy. Trzeba liczyć się z tym, że bank zbiera informacje o ich dotychczasowej działalności i wywiązywaniu się ze zobowiązań finansowych. Zasięga opinii także w innych bankach, wywiadowniach handlowych i innych dostępnych źródłach.

Na podstawie dostarczonych przez kredytobiorcę bilansów, rachunków wyników oraz innych sprawozdań inspektor kredytów analizuje bieżącą sytuację finansową i strukturę majątku przyszłego kredytobiorcy i ustala, czy posiada on zdolność kredytową. Wniosek kredytowy może zawierać propozycje zabezpieczenia zwrotności kredytów i wówczas załączone są odpowiednie dokumenty, jak wyciągi z ksiąg wieczystych, kopie polis ubezpieczeniowych itp.

W oddziałach operacyjnych wielu banków działają komitety kredytowe, którym inspektor kredytowy przedstawia wyniki przeprowadzonych badań i analiz. Opinie komitetu mają zazwyczaj charakter doradczy, a ostateczną decyzję o udzieleniu kredytu podejmuje dyrektor.

Banki mogą ponadto zażądać od wnioskodawcy kilku do kilkunastu załączników, zależnie od tego, czy jest on działającą firmą czy osobą rozpoczynającą działalność gospodarczą.

Są to zazwyczaj następujące dokumenty:

•  określające status prawny firmy,

•  zawierające informacje bankowe,

•  określające atesty, zezwolenia i licencje niezbędne do prowadzenia określonego rodzaju działalności gospodarczej,

System „pięciu C”

•  określające wyniki finansowe przedsiębiorstwa,

•  zawierające kalkulacje cenowe i kosztowe oferowanych produktów,

•  dotyczące projektów budowlanych,

•  dotyczące bieżącej działalności.

Dla zapewnienia sprawnej komunikacji podczas procesu oceny wniosku kredytowego należy wskazać w firmie osobę odpowiedzialną za jego przygotowanie i nadzór nad finansowanym przedsięwzięciem.

ZAPAMIĘTAJ

Wniosek należy wypełnić dokładnie – najlepiej komputerowo lub maszynowo. Nie wolno zapominać o umieszczeniu podpisu pod wnioskiem o udzielenie kredytu. Nawet te drobne usterki mogą sugerować niedbałość wnioskodawcy.

Badanie wiarygodności

Jak już wspomniano, bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową należy rozumieć zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie.

W czasie obowiązywania umowy kredytu kredytobiorca jest obowiązany przedstawić – na żądanie banku – informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umożliwiające kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu. Natomiast kredytobiorca jest obowiązany umożliwić podejmowanie przez bank czynności związanych z oceną sytuacji finansowej i gospodarczej oraz kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu.

W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu. Termin wypowiedzenia zasadniczo wynosi – jeśli strony nie określą w umowie dłuższego terminu – 30 dni.  W przypadku gdy strony ustaliły termin spłaty kredytu dłuższy niż rok, kredytobiorca może wypowiedzieć umowę z zachowaniem terminu trzymiesięcznego. Jednak w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy termin ten wynosi 7 dni. Wypowiedzenie umowy kredytu z powodu utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej lub zagrożenia jego upadłością nie może nastąpić w sytuacji, gdy bank zgodził się na realizację przez kredytobiorcę programu naprawczego.

Przykładowa procedura ustalania zdolności kredytowej

Banki mają mocno rozbudowaną i dość surową procedurę sprawdzania i oceniania wypłacalności potencjalnych kredytobiorców. Jedną ze stosowanych metod jest system „pięciu C”³. System pięciu C opiera się na badaniu kredytobiorcy w następujących obszarach:

•  charakter,

•  możliwości płatnicze, czyli wypłacalność,

•  kapitał,

•  zabezpieczenie,

•  warunki gospodarcze.

Znajomość tych kryteriów ułatwi firmie ubiegającej się o kredyt odpowiednie przygotowanie dokumentów, a także uczuli na te zagadnienia, które dla banku są istotne przy podejmowaniu decyzji o udzielenie kredytu.

Zgodnie z prawem

art. 70 ust. 1 Prawa bankowego

Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności.

Ewidencja księgowa kredytów bankowych

Ewidencja kredytów bankowych dokonywana jest na kontach zespołu 1, czyli „Środki pieniężne i rachunki bankowe”. Szczegółowość ewidencji uzależniona jest od potrzeb jednostki, czyli od rodzaju zaciąganych kredytów.

W zależności od postanowień umowy między bankiem a kredytobiorcą, udzielenie kredytu może polegać na stałym pokrywaniu przez bank dyspozycji kredytobiorcy z tytułu wykorzystania kredytu, oczywiście tylko do wysokości ustalonej w umowie (ewidencja na rachunku bieżącym lub na rachunku kredytu). Drugim sposobem udzielenia kredytu jest przekazanie na rachunek bieżący całej kwoty udzielonego kredytu lub jej części pomniejszonej o z góry pobrane przez bank odsetki.

Z pewnością jednym z najważniejszych czynników mających wpływ na decyzję o wyborze konkretnego kredytu jest jego cena. Pod pojęciem kosztu kredytu kryje się jednak nie tylko wysokość oprocentowania. Na cenę kredytu bankowego składa się suma wszystkich opłat, które trzeba ponieść, aby skorzystać z pieniędzy bankowych. Wśród tych opłat poza odsetkami od kredytu (oprocentowaniem) jest jeszcze między innymi:

•  prowizja bankowa już za samo rozpatrzenie wniosku kredytowego,

•  prowizja bankowa za udzielenie kredytu,

•  inne opłaty, pobierane przez bank, np. za zmianę warunków umowy.

Decydując się na określony rodzaj kredytu, warto zwrócić uwagę na łączną wartość poszczególnych składników ceny, takich jak: oprocentowanie kredytu, częstotliwość naliczania odsetek, wysokość prowizji oraz dodatkowych opłat pobieranych przez bank.

Konto 160 „Kredyty bankowe”

Kredyty bankowe są ewidencjonowane w zespole 1, np. na koncie 160 „Kredyty bankowe”. Jeśli firma posiada więcej kredytów, to powinna wyodrębnić każdy kredyt w ramach ewidencji analitycznej. Dla uzyskania pełnej informacji o rodzajach wykorzystywanych kredytów oraz o terminach ich spłaty polecamy prowadzenie ewidencji szczegółowej do konta „Kredyty bankowe”. W praktyce spotyka się w planach kont następującą analitykę:

•  kredyty bankowe długoterminowe, np. 161,

•  kredyty bankowe krótkoterminowe, np. 162,

•  kredyty bankowe przeterminowane, np. 163.

Ewidencja analityczna powinna zapewnić podział kredytów według poszczególnych zaciągniętych kredytów, według walut, w jakich otrzymano kredyt, a także według okresów spłaty. Jednostki mogą również wyodrębnić konto „Kredyty bankowe w walutach obcych”.

Po stronie Wn tego konta księguje się spłatę kredytu (gotówka lub z rachunku bieżącego) oraz ewentualne umorzenie kredytu. Natomiast po stronie Ma wykorzystanie kredytu (np. przez przekazanie uzyskanego kredytu na rachunek bieżący) oraz naliczenie odsetek od kredytu. Konto może wykazywać tylko saldo Ma i wyrażać będzie stan zadłużenia z tytułu kredytu.

Zapisy na koncie 160 „Kredyty bankowe” dokonywane są zawsze w wartości nominalnej, a kredyty bankowe wyrażane w walutach obcych zawsze przeliczane są na złote polskie.

Prowizje pobrane z góry oraz ewentualne odsetki pobrane z góry (jeśli takie są warunki umowy kredytowej) zmniejszają wielkość środków z tytułu udzielonego kredytu stawianych do dyspozycji firmy. Tym samym kwota zobowiązania do spłaty przez firmę będzie wyższa od faktycznie otrzymanych środków z kredytu. Jeśli więc środki z tytułu przyznanego kredytu są mniejsze od sumy kredytu, która podlegać będzie spłacie, wówczas różnicę wykazuje się w księgach rachunkowych jako koszty finansowe przyszłych okresów i w równych ratach odpisuje się w ciągu okresu, na który zaciągnięty został kredyt.

Kredyty mogą dotyczyć bieżącej działalności operacyjnej lub finansowej czy też inwestycyjnej. Jeśli dotyczą tej pierwszej, to naliczone odsetki i prowizje obciążać będą koszty finansowe (zespół 7), a jeżeli dotyczą działalności inwestycyjnej, np. budowy środków trwałych, to obciążają konto zespołu 0, np. 083 „Środki trwałe w budowie” lub konto zespołu 4 – jeśli dotyczą produktów o długim okresie wytwarzania lub nabytych towarów wymagających długotrwałego okresu przygotowania do sprzedaży.

ZAPAMIĘTAJ

Ewidencja księgowa kredytów i pożyczek powinna umożliwiać szybkie uzyskanie niezbędnych informacji o wielkości zadłużenia, a także o przypadających terminach spłaty.

Długoterminowe kredyty bankowe

Konto 161 „Długoterminowe kredyty bankowe” służy do ewidencji kredytów bankowych z terminem spłaty powyżej roku, licząc od daty, na jaką sporządzone jest sprawozdanie finansowe (bilans), w którym zostały one ujęte.

Operacje konta 161 „Długoterminowe kredyty bankowe”

A oto szczegółowa ewidencja wybranych operacji księgowych występujących na koncie 161 „Długoterminowe kredyty bankowe”.

Operacje na koncie 161 „Długoterminowe kredyty bankowe”

Krótkoterminowe kredyty bankowe

Konto 162 „Krótkoterminowe kredyty bankowe” służy do ewidencji kredytów bankowych z terminem spłaty poniżej roku, licząc od daty, na jaką sporządzone jest sprawozdanie finansowe (bilans), w którym kredyty te zostały ujęte. Zasady funkcjonowania tego konta są analogiczne do wcześniej omówionego konta 161 „Długoterminowe kredyty bankowe”. Konto to wykazuje tylko saldo Ma i saldo to wyraża stan zadłużenia jednostki z tytułu zaciągniętych kredytów krótkoterminowych.

W poniższej tabeli przedstawione zostały podstawowe operacje ujmowane na koncie 162.

ZAPAMIĘTAJ

Zaklasyfikowanie kredytu do krótkoterminowego czy długoterminowego zależy od terminu spłaty, licząc od daty, na jaką jest sporządzane sprawozdanie finansowe, w którym ujęte są te informacje, a nie od rodzaju kredytu w momencie jego zaciągania.

Operacje na koncie 162 „Krótkoterminowe kredyty bankowe”

Konto 163 „Kredyty bankowe przeterminowane”

Ewidencja kredytów bankowych, które nie zostały spłacone w umownym terminie, odbywa się na wyodrębnionym koncie 163 „Kredyty bankowe przeterminowane”. Po stronie Wn tego konta ujmuje się spłatę kredytów przeterminowanych, a po stronie Ma powstanie kredytów przeterminowanych (przeniesienie z kont 161 lub 162). Saldo tego konta występuje po stronie Ma wyłącznie i oznacza stan zadłużenia z tytułu kredytów przeterminowanych.

Zasady ewidencji na tym koncie są podobne jak w odniesieniu do konta 161 i 162. Istotne jest jednak, aby w ramach ewidencji analitycznej wyodrębnić każdy z przeterminowanych kredytów.

Oto wykaz typowych operacji na tym koncie:

Ewidencja na koncie 163 „Kredyty bankowe przeterminowane”

Kredyty w bilansie i ich wycena

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2006 r. nr 208, poz. 1540), kredyty bankowe zaliczane są do zobowiązań finansowych. Przypominamy, że zobowiązania finansowe wymagane w ciągu 12 miesięcy od dnia, na który sporządzony jest bilans, zalicza się do zobowiązań krótkoterminowych, a pozostałe, czyli wymagane po okresie późniejszym niż 12 miesięcy, do zobowiązań długoterminowych. Ujęcie kredytów w bilansie uzależnione jest od rodzaju kredytu, czyli: czy jest to kredyt długoterminowy czy krótkoterminowy. W tabeli zaprezentowano ujęcie kosztów w odpowiednich pozycjach bilansowych.

Kredyty w bilansie

Jeśli zaś chodzi o wycenę kredytów, to jest uzależniona od dnia, na który dokonywana jest wycena (na dzień powstania zobowiązania czy na dzień bilansowy). Tabela poniżej prezentuje sposoby wyceny kredytów wraz z podstawą prawną tej wyceny.

Wycena kredytów

PRZYKŁAD

Firma GAMA zaciągnęła w sierpniu 2006 r. kredyt na działalność operacyjną. Wysokość tego kredytu to 240 000 zł, okres kredytowania – 2 lata, a oprocentowanie w skali roku to 10%. Raty płatne są w okresie miesięcznym, każdego 10. dnia miesiąca. Oto wyliczenia dotyczące wyceny kredytu na dzień bilansowy, czyli wyliczenie kwoty kredytu pozostałej do spłaty oraz naliczenie odsetek na dzień bilansowy, których termin płatności przypada 10 stycznia 2007 r.

Wyliczenie raty miesięcznej kredytu:

Rata kapitałowa: 240 000 zł/24 miesiące = 10 000 zł.

Rata odsetkowa (w uproszczeniu): (240 000 zł x 10%)/12 miesięcy = 2000 zł.

Wycena kredytu na dzień bilansowy obejmować więc będzie pozostały do spłaty kapitał, czyli 200 000 zł, oraz naliczone na dzień bilansowy odsetki w kwocie 1150,68 zł. Jeśli zaś chodzi o ujęcie w bilansie, to wykazana zostanie w pozycji „Zobowiązania krótkoterminowe wobec pozostałych jednostek” (poz. B.III.2a).

Zgodnie z prawem

art. 18 ustawy o rachunkowości

1. Na podstawie zapisów na kontach księgi głównej sporządza się na koniec każdego okresu sprawozdawczego, nie rzadziej niż na koniec miesiąca, zestawienie obrotów i sald, zawierające:

1) symbole lub nazwy kont,

2) salda kont na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych, obroty za okres sprawozdawczy i narastająco od początku roku obrotowego oraz salda na koniec okresu sprawozdawczego,

3) sumę sald na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych, obrotów za okres sprawozdawczy i narastająco od początku roku obrotowego oraz sald na koniec okresu sprawozdawczego.

Obroty tego zestawienia powinny być zgodne z obrotami dziennika lub obrotami zestawienia obrotów dzienników częściowych.

2. Co najmniej na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych sporządza się zestawienia sald wszystkich kont ksiąg pomocniczych, a na dzień inwentaryzacji – zestawienia sald inwentaryzowanej grupy składników aktywów.

Kredyt inwestycyjny w księgach rachunkowych

Kredyt inwestycyjny to kredyt zaciągany zwykle na zakup lub budowę środka trwałego i najczęściej jest to kredyt długoterminowy. Przy tych kredytach stosuje się najczęściej karencję w spłacie kapitału (w okresie trwania przedsięwzięcia bank może zastosować karencję także w spłacie odsetek). Spłata jednak następuje w okresie nie dłuższym niż okres całkowitej amortyzacji danego środka.

Zasadę działania kredytu inwestycyjnego i jego ujęcie w księgach rachunkowych zaprezentujemy na przykładzie kredytu inwestycyjnego przeznaczonego na sfinansowanie budowy środka trwałego.

Jeśli firma zaciąga kredyt długoterminowy na inwestycje, wówczas po zakończeniu budowy, a właściwie po przekazaniu wybudowanego środka trwałego do użytkowania nie należy już kosztów obsługi zadłużenia, czyli odsetek, zaliczać do środków trwałych w budowie. W związku z tym, że inwestycja została zakończona, środek trwały przekazany do użytkowania, to płacone odsetki obciążają już działalność finansową, czyli ujmowane są na koncie „Koszty finansowe”.

Zgodnie z art. 28 ust. 8 ustawy o rachunkowości, cena nabycia i koszt wytworzenia środków trwałych w budowie obejmuje ogół ich kosztów poniesionych przez jednostkę za okres budowy, montażu, przystosowania i ulepszenia, do dnia bilansowego lub przyjęcia do używania, w tym również:

1) niepodlegający odliczeniu podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy,

2) koszt obsługi zobowiązań zaciągniętych w celu ich finansowania i związane z nimi różnice kursowe, pomniejszony o przychody z tego tytułu.

Rozpatrzmy kredyt inwestycyjny w dwóch wariantach, różniących się sposobem spłacania odsetek, a w konsekwencji i ewidencją księgową.

Warianty kredytu inwestycyjnego

Ewidencja kredytu inwestycyjnego zaciągniętego na środek trwały – odsetki naliczane systematycznie za okresy spłat poszczególnych rat kredytu

PRZYKŁAD

Firma KAL rozpoczęła budowę nowego magazynu. Planowany czas budowy to 5 miesięcy. Inwestycja sfinansowana będzie z zaciągniętego na ten cel kredytu inwestycyjnego w kwocie 180 000 zł. Zgodnie z umową, kredyt zaciągnięty jest na 12 miesięcy i oprocentowany w skali roku w wysokości 6%. Prowizja za udzielenie kredytu wyniosła 3000 zł. Bank przekazał firmie na rachunek kwotę kredytu, tj. 177 000 zł, pomniejszoną już o pobraną jednorazowo prowizję. Firma ewidencjonuje kredyty na jednym koncie, ponieważ nie korzysta z innego rodzaju kredytów.

Obliczenia

Rata kapitałowa wynosi: 180 000 zł/12 miesięcy = 15 000 zł.

Odsetki od kredytu rocznie wynoszą: 6% x 180 000 zł = 10 800 zł.

W uproszczeniu przyjmujemy, że rata odsetkowa obliczana jest następująco:

10 800 zł/12 miesięcy = 900 zł.

A zatem całkowita rata miesięczna (odsetki + kapitał): 15 000 zł + 900 zł = 15 900 zł.

W ewidencji księgowej przez 5 miesięcy odsetki od zaciągniętego kredytu ujmowane są przez firmę KAL jako podwyższenie wartości środka trwałego w budowie (Wn konto 083 „Środki trwałe w budowie”). Po tym okresie odsetki płacone od kredytu będą obciążały koszty finansowe firmy (Wn konto 759 „Inne koszty finansowe”).

*) Uwaga: takie księgowanie będzie obowiązywało w firmie przez 7 miesięcy, czyli przez okres od momentu przekazania do używania biurowca aż do chwili całkowitej spłaty kredytu.

Odsetki od kredytu w kosztach podatkowych

Zgodnie z ustawą z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2006 r. nr 251, poz. 1847), do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się naliczonych, lecz niezapłaconych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek i kredytów. Można zaliczyć do kosztów dla celów podatkowych jedynie odsetki faktycznie zapłacone. Pamiętajmy jednak, że kosztem uzyskania przychodu nie są odsetki od kredytu na sfinansowanie budowy środków trwałych przypadające na czas trwania budowy, ponieważ zwiększają one wartość początkową środków trwałych.

CO NA TO URZĄD?

Spółka na podstawie umowy z dnia 10 marca 2005 r., zawartej z bankiem hipotecznym, otrzymała długoterminowy kredyt komercyjny z przeznaczeniem na finansowanie przedsięwzięcia polegającego na zakupie udziału w prawie własności zabudowanej nieruchomości. Nieruchomość została nabyta aktem notarialnym w dniu 15 marca 2005 r. i w marcu 2005 r. przyjęta do użytkowania jako środek trwały. Zgodnie z umową kredytową spółka zobowiązana była zapłacić bankowi prowizję od przyznanego kredytu w wysokości 2,5% kwoty kredytu, tj. 80 000 zł.

Prowizja została przez spółkę zapłacona w dniu 19 kwietnia 2005 r. Bank postawił do dyspozycji spółki w rachunku kredytowym całą kwotę kredytu w dniu 20 kwietnia 2005 r. w celu uregulowania płatności za zakup nieruchomości.

(...) Zgodnie z art. 16g ust. 3 tejże ustawy, za cenę nabycia uważa się kwotę należną zbywcy, powiększoną o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do używania, a w szczególności koszty transportu, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, instalacji i uruchomienia programów oraz systemów komputerowych, opłat notarialnych, skarbowych i innych, odsetek, prowizji, oraz pomniejszoną o podatek od towarów i usług (...).

Za cenę należną zbywcy należy rozumieć faktyczną wartość, którą podatnik jest zobowiązany przekazać  w zamian za nabycie danego środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, niezależnie od sposobu i terminów płatności. W celu określenia wartości początkowej danego środka lub wartości niematerialnej i prawnej bez znaczenia jest fakt nieuiszczenia zapłaty do dnia przekazania tego środka do używania. Zatem wartość początkową środka trwałego zwiększają naliczone za okres do dnia przyjęcia środka do używania prowizje od kredytu bankowego zaciągniętego na zakup danego składnika majątku, o ile zgodnie z umową kredytową miały prawo być naliczone, niezależnie od tego, czy zostaną one zapłacone przed czy po przekazaniu środka trwałego do użytkowania.

Powyższe oznacza, że kwota prowizji od przyznanego kredytu, którą spółka zobowiązana była zapłacić bankowi, stanowi koszt związany z zakupem, naliczony do dnia przekazania do używania zakupionego udziału w prawie własności zabudowanej nieruchomości. Kwota prowizji naliczona została bowiem w momencie zawierania umowy kredytowej, tj. 10 marca 2005 r. Natomiast środek trwały przekazano do używania już po podpisaniu umowy, z której wynika obowiązek zapłaty stosownej prowizji. Ponadto należy zauważyć, iż umowa kredytowa (a co za tym idzie prowizja) została zawarta w celu sfinansowania zakupu środka trwałego. Zatem w stanie faktycznym przedstawionym przez spółkę kwota prowizji od kredytu, mimo iż zapłacona po dniu oddania środka trwałego do używania, zwiększa jego wartość początkową. (...)

Pismo Urzędu Skarbowego Poznań-Jeżyce z 14 września 2005 r., nr TD/423-7/05 (strona internetowa Ministerstwa Finansów)

Zgodnie z prawem

art. 16g ust. 3 u.p.d.o.p.

Za cenę nabycia uważa się kwotę należną zbywcy, powiększoną o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do używania, a w szczególności o koszty transportu, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, instalacji i uruchomienia programów oraz systemów komputerowych, opłat notarialnych, skarbowych i innych, odsetek, prowizji, oraz pomniejszoną o podatek od towarów i usług, z wyjątkiem przypadków, gdy zgodnie z odrębnymi przepisami podatek od towarów i usług nie stanowi podatku naliczonego albo podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty należnego podatku o podatek naliczony albo zwrot różnicy podatku w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. W przypadku importu cena nabycia obejmuje cło i podatek akcyzowy od importu składników majątku.

Kredyt w rachunku bieżącym

Kredyt w rachunku bieżącym polega na tym, że przedsiębiorstwo ma prawo do powodowania debetu na swoim rachunku do wysokości i na zasadach określonych w umowie. Jest to szczególny rodzaj kredytu obrotowego na pokrycie zobowiązań, związanych zwykle z bieżącą działalnością.

Kredyt w rachunku bieżącym przeznaczony jest więc na finansowanie bieżących zobowiązań wynikających z przejściowego braku pokrycia wydatków przychodami. Banki udzielają takiego rodzaju kredytu zwykle firmom, które posiadają rachunek bieżący w danym banku.

Kredyt udzielany w rachunku bieżącym może mieć formę gotówkową lub bezgotówkową. W przypadku kredytu w formie gotówkowej każda spłata umożliwia ponowne wykorzystanie kwoty kredytu do wysokości przyznanego limitu w okresie obowiązywania umowy. Tym samym istnieje możliwość wielokrotnego wykorzystania kredytu bez konieczności składania odrębnych wniosków.

Spłata kredytu w rachunku bieżącym

ZAPAMIĘTAJ

Limit kredytowy zależny jest od banku, który uzależnia jego wysokość najczęściej od stanów dziennych (miesięcznych) środków pieniężnych na rachunku bieżącym firmy z ostatnich kilku (np. 3) miesięcy poprzedzających okres kredytowania. Różny jest także okres kredytowania, najczęściej jest to rok.

Prowizje i odsetki od kredytu w rachunku bieżącym

Bank pobiera jednorazowo prowizję od przyznawanego kredytu według obowiązującej taryfy opłat i prowizji, w formie pobrania środków z rachunku bieżącego. Kwota tej prowizji może być – w zależności od przyjętej polityki rachunkowości – jednorazowo zaliczona w koszty w momencie jej pobrania lub rozliczona w czasie. Ścisłe rozgraniczenie kosztów dotyczących poszczególnych okresów jest istotne dla zachowania współmierności przychodów i kosztów ich uzyskania, a w efekcie jest ważne dla prawidłowego ustalenia wyniku finansowego danego okresu. Rozliczenia międzyokresowe kosztów wynikają z obowiązku prowadzenia ewidencji w podziale na okresy sprawozdawcze, których one dotyczą. Zgodnie z zasadą współmierności przychodów i kosztów, do aktywów lub pasywów danego okresu należy zaliczyć koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na dany okres koszty, które zostaną poniesione w przyszłości.

Z ustawy nie wynika okres rozliczania kosztów w czasie. Jest to regulowane decyzją kierownika jednostki. Okres i sposób rozliczenia kosztów w czasie powinien być uzasadniony charakterem rozliczanych kosztów, z zachowaniem zasady ostrożności.

Banki mogą pobierać także odsetki za tzw. gotowość środków. Jeśli więc przykładowo limit kredytu wynosi 20 000 zł, a firma nie wykorzystała w ogóle tej linii w danym miesiącu, to bank pobierze odsetki od całych 20 000 zł za to, że trzymał te środki w gotowości.

Ewidencja: uruchomienie linii kredytowej przez bank

CO NA TO SĄD?

Koszty zaliczone do biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów w rozumieniu art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. nr 121, poz. 591 ze zm.), będące przyszłymi wydatkami, są kosztami uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych w momencie ich rzeczywistego poniesienia, a nie w momencie zarachowania.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2002 r., sygn. akt III SA 2797/00

Ewidencja kredytu w rachunku bieżącym

Kredyt w rachunku bieżącym ewidencjonowany jest w księgach rachunkowych na koncie 131 „Bieżący rachunek bankowy”. Na koncie 131 może więc wystąpić saldo debetowe albo kredytowe. Saldo debetowe będzie wyrażało zaciągnięty kredyt w rachunku bieżącym. Natomiast saldo kredytowe wskazuje na stan własnych środków pieniężnych zgromadzonych na tym rachunku. Do czasu więc spłacenia kredytu w rachunku bieżącym konto to będzie wykazywało saldo kredytowe.

ZAPAMIĘTAJ

Kredyt w rachunku bieżącym jest specyficzną formą kredytu obrotowego. Kredyt obrotowy może być bowiem udzielony w rachunku bieżącym albo w rachunku kredytowym. Uruchomienie kredytu w rachunku kredytowym polega na otwarciu dla kredytobiorcy wydzielonego rachunku służącego do ewidencji wykorzystania i spłaty tego kredytu.

Kredyt odnawialny w rachunku bieżącym ewidencjonowany jest na koncie kredytów bankowych, tj. na koncie 162 „Krótkoterminowy kredyt bankowy”, dopiero w momencie niespłacenia kredytu w terminie i uznania go przez bank za przeterminowany. Bank w momencie przeterminowania kredytu odnawialnego dokonuje przeniesienia zadłużenia z rachunku bieżącego na inne konto. Równocześnie z reguły wszelkie wpływy na rachunek bieżący będą automatycznie przeksięgowywane na konto kredytu przeterminowanego.

PRZYKŁAD

Firma ADA podpisała z bankiem umowę na otwarcie w rachunku bieżącym linii kredytowej, z limitem 240 000 zł. Odsetki pobierane są miesięcznie od wykorzystanego limitu kredytu, a oprocentowanie w skali roku wynosi 15%. Bank pobrał jednorazową prowizję w wysokości 4800 zł od uruchomionej linii kredytowej. Prowizja została zaliczona jednorazowo w koszty przez firmę ADA. W jednym miesiącu firma wykorzystała 200 000 zł z przyznanego limitu kredytowego, a dotyczyło to zapłaty dla jednego z kontrahentów (firmy PAT). Na rachunek firmy wpłynęło od firmy SIG 160 000 zł tytułem zapłaty za sprzedany towar. Ujęcie w księgach rachunkowych firmy AGA powyższych operacji jest następujące:

PRZYKŁAD

Dane jak w powyższym przykładzie, ale prowizja pobrana przez bank, zgodnie z przyjętą polityką rachunkowości zaewidencjonowana została jako czynne rozliczenie międzyokresowe kosztów i odpisywana w koszty w równych ratach przez cały okres kredytowania. Oto ewidencja tego przypadku w księgach rachunkowych firmy ADA:

Raty kredytowe: równe czy malejące

Z punktu widzenia każdego kredytobiorcy wybór metody spłaty kredytu jest istotny z dwóch powodów. Pierwszy z nich to zdolność kredytowa, która liczona jest w odniesieniu do pierwszej raty, czyli raty najwyższej. Innymi słowy bank sprawdzi, czy kredytobiorca jest w stanie spłacać zaciągnięty kredyt, ale biorąc pod uwagę nie zmniejszające się raty, ale ratę najwyższą, czyli pierwszą. Drugi ważny powód to myślenie już o kolejnych kredytach. Oznacza to, że jeśli firma chce mieć jak największą zdolność kredytową, wówczas należy wybrać spłatę kredytu z ratami równymi, ponieważ wówczas większa jest zdolność kredytowa, ale kosztem zapłacenia większych odsetek od kredytu z metodą spłaty w ratach równych.

Istotne znaczenie dla kosztu kredytu ma więc system obliczania rat, czyli metoda spłaty kredytu. W zależności od tego, czy jest to system z ratami stałymi czy może zmiennymi, kredyt będzie albo tańszy, albo droższy.

Zaczniemy od tego, z jakich składników zbudowana jest rata kredytu. Rata kredytu składa się z dwóch części:

•  raty kapitałowej,

•  raty odsetkowej.

ZAPAMIĘTAJ

W systemie rat malejących odsetki naliczane są od równomiernie spłacanego kapitału. W miarę upływu czasu odsetki są więc coraz mniejsze, bo i coraz mniejszy jest kapitał, od którego naliczane są odsetki. Największe raty spłat są w początkowym okresie, ponieważ wówczas stan zadłużenia jest wysoki. W miarę skracania się okresu zadłużenia zmniejszają się i raty spłat.

A oto wzory, według których banki naliczają raty kapitałowe i raty odsetkowe. Rata kredytu składa się więc z:

R = RK + RO

gdzie:

R – rata kredytu,

RK – rata kapitałowa,

RO – rata odsetkowa.

Zatem rata do spłaty równa się sumie raty kapitałowej i raty odsetkowej. Rata kapitałowa jest równa kwocie kredytu podzielonej przez liczbę rat i wyraża się wzorem:

RK = Kp/r

gdzie:

RK – rata kapitałowa,

Kp – kapitał, czyli kwota otrzymanego kredytu,

r – liczba rat, na które bank rozłożył spłatę.

Wysokość rat odsetkowych uzależniona jest oczywiście od aktualnego stanu zadłużenia, czyli kwoty, która jeszcze musi zostać spłacona. Rata odsetkowa obliczana jest według formuły:

RO = Ka x s x d/D

gdzie:

RO – rata odsetkowa,

Ka – aktualny stan zadłużenia,

s – stopa procentowa w stosunku rocznym,

d – okres pomiędzy spłatami rat (zwykle miesiąc) podawany w dniach,

D – faktyczna liczba dni w danym roku, czyli 365.

W sytuacji wpłaty na poczet zadłużenia jakiejś dodatkowej sumy w okresie pomiędzy ustalonymi z bankiem terminami spłaty kredytu (ustalony w harmonogramie spłaty kredytu) zmienia się oczywiście saldo kredytu. Tym samym następuje zmiana raty odsetkowej, czyli jej zmniejszenie poprzez dokonaną spłatę kapitału.

Wybierając kredyt z równymi ratami, płaci się oczywiście równe raty w całym okresie spłaty. Zmieniają się jedynie proporcje udziału części kapitałowej i odsetkowej raty, ponieważ kapitał kredytu maleje wolniej. Ta metoda liczenia zakłada w początkowym okresie przeznaczenia jak największych środków na spłatę odsetek, czego efektem jest wolniejsza spłata kapitału i większe odsetki. Zatem suma spłaconych odsetek jest jednak wyższa w przypadku rat stałych niż w metodzie spłaty kredytu w ratach malejących. Oznacza to, że w tym systemie spłaty kredyt będzie droższy.

Sporą zachętą dla kredytobiorców jest fakt równomiernego obciążeniem budżetu kredytobiorcy przez cały okres spłaty kredytu. Poniżej prezentujemy sposób liczenia przez banki rat stałych.

Rata spłaty wyraża się wzorem:

R = Ka x S/(1– (1+S)^–n)

gdzie:

R – rata spłaty,

Ka – zadłużenie początkowe,

S – stała,

n – liczba rat.

Stała to:

S = sp x d / D x 100%

gdzie:

sp – stopa procentowa w stosunku rocznym,

d – okres pomiędzy spłatami rat liczony w dniach, najczęściej jest to miesiąc,

D – faktyczna liczba dni w danym roku, czyli 365.

Część raty zmniejszająca zadłużenie, czyli rata kapitałowa, jest równa całej naliczonej racie pomniejszonej o należne bankowi odsetki.

PRZYKŁAD

Firma A zaciągnęła kredyt w banku na kwotę 10 000 zł. Okres spłaty to rok, spłaty są dokonywane w ratach miesięcznych. Warunki kredytowe są następujące: oprocentowanie w skali roku wynosi 20%, prowizja w wysokości 1% od kwoty przyznanego kredytu. Firma ma podjąć decyzję o sposobie spłat kredytu, tj. czy wybrać system spłat w ratach malejących czy w ratach równych.

1. Raty malejące

Oto jak rozkładają się płatności przy zastosowaniu metody spłat rat malejących⁴:

⁴Uwaga na zaokrąglenia - w tabelach do dwóch miejsc po przecinku.

Spłata kredytu w systemie rat malejących

Suma wpłat wynosi 11 083,33 zł, w tym zapłacone odsetki to 1083,33 zł.

2. Raty równe

A oto jak wygląda haromonogram spłaty kredytu w ratach równych:

Spłata kredytu w systemie rat równych

Suma wpłat wynosi 11 116,20 zł, w tym odsetki 1116,20 zł.

Wniosek: tańszy jest wariant 1, czyli raty malejące.

Kredyt ze spłatami w systemie rat równych jest droższy od kredytu spłacanego w ratach malejących.

Zgodnie z prawem

art. 39 ust. 2 ustawy o rachunkowości

Jednostki dokonują biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów w wysokości prawdopodobnych zobowiązań przypadających na bieżący okres sprawozdawczy, wynikających w szczególności:

1) ze świadczeń wykonanych na rzecz jednostki przez kontrahentów jednostki, a kwotę zobowiązania można oszacować w sposób wiarygodny,

2) z obowiązku wykonania, związanych z bieżącą działalnością, przyszłych świadczeń wobec nieznanych osób, których kwotę można oszacować, mimo że data powstania zobowiązania nie jest jeszcze znana, w tym z tytułu napraw gwarancyjnych i rękojmi za sprzedane produkty długotrwałego użytku.

Zobowiązania ujęte jako bierne rozliczenia międzyokresowe i zasady ustalania ich wysokości powinny wynikać z uznanych zwyczajów handlowych.

Różne rodzaje kredytu

W obrocie spotykamy rozmaite rodzaje szczegółowych instrumentów służących do doraźnego lub też dłuższego pozyskiwania środków finansowych. Warto wiedzieć, jak księgujemy pozyskane środki i ich spłatę.

Karty kredytowe

Karta kredytowa pozwala na wydawanie większej ilości środków, niż klient posiada w rzeczywistości na rachunku. Chodzi tu o wydawanie takiej ilości pieniędzy, na jaką pozwala kredyt przydzielony przez bank. Wykorzystany kredyt związany z użytkowaniem karty podlega spłacie na koniec ustalonego okresu lub może być regulowany w formie ratalnej. Termin spłaty wynosić może rok, czyli tyle, ile wynosi okres ważności karty. Czasami jest i tak, że posiadacz karty musi raz w miesiącu spłacać np. 10% zadłużenia. Nie zawsze bank nalicza odsetki od zadłużenia, szczególnie jeśli w ciągu dwóch tygodni (zwykle jest to taki okres umówiony przez strony) nastąpi spłata całego zadłużenia. Karty kredytowe działają więc na zasadzie opóźnionej zapłaty. Ewidencja wydatków odbywa się w ramach konta 131 „Bieżący rachunek bankowy”.

Banki zwykle co miesiąc przesyłają swoim klientom szczegółowe zestawienia wszystkich wydatków, wpłat, wysokość naliczanych odsetek oraz prowizji i opłaty wynikające z tytułu użytkowania. W zestawieniu tym wyszczególnione są wszystkie dokonane w ciągu miesiąca przy użyciu karty transakcje, podawane są ich kwoty oraz miejsca i daty ich przeprowadzenia. Aby uzyskać kartę płatniczą, bank stawia firmom warunki, które muszą spełnić. Oto niektóre z nich:

•  stan konta bankowego powinien utrzymywać się przynajmniej na określonym przez bank poziomie (wymagane minimum),

•  dodatnie wyniki finansowe firmy w analizowanym okresie,

•  okres działania firmy na rynku (z pewnością lepiej widziane są firmy istniejące dłużej na rynku),

•  dodatkowo bank może wymagać blokady środków na koncie terminowym pod obroty na karty.

Ewidencja płatności dokonywanej za zakupy kartą płatniczą

PRZYKŁAD

Firma APA zapłaciła kartą płatniczą za dokonanie zakupów materiałowych na kwotę brutto 12 200 zł, w tym VAT 2200 zł. Firma otrzymała z banku zestawienie transakcji dokonanych przy użyciu karty za lipiec. W zestawieniu tym widniała kwota 12 200 zł oraz kwota prowizji w wysokości 122 zł pobranej przez bank od tej transakcji. A oto operacje do zaksięgowania:

Gwarancje bankowe w księgach rachunkowych

Do umów o charakterze kredytowym zaliczane są także gwarancje udzielane przez bank. Gwarancja bankowa polega na zobowiązaniu banku do wypłacenia wierzycielowi określonej sumy pieniężnej, w przypadku gdyby dłużnik nie uregulował swojego zobowiązania. Najprościej mówiąc, gwarancję bankową możemy potraktować jak środek zabezpieczający przed brakiem zapłaty. Zgodnie z art. 81 prawa bankowego, gwarancją bankową jest jednostronne zobowiązanie banku, że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji.

Udzielenie gwarancji następuje na podstawie pisemnego zlecenia firmy. W zleceniu tym, poza informacjami o samej firmie ubiegającej się o gwarancje, niezbędne są również dokładne informacje o transakcji, będącej przedmiotem gwarancji wraz z dokładnym określeniem przedmiotu gwarancji i wysokości gwarancji. W zasadzie wniosek o udzielenie gwarancji traktowany jest podobnie jak wniosek kredytowy i podlega podobnej jak on cenie. Niezbędna jest więc ocena wiarygodności kredytowej firmy. Bank może oczywiście odmówić udzielenia firmie gwarancji, jeśli firma ta nie spełnia przyjętych wymagań czy też jest mało wiarygodna. Jako że gwarancja jest zobowiązaniem przyszłym, to obowiązek zapłaty z tytułu udzielonej gwarancji powstaje dopiero wtedy, gdy zleceniodawca (np. kupujący) nie wypełni świadczenia, do którego się zobowiązał na mocy umowy zawartej z beneficjentem gwarancji (np. sprzedającym). W takim wypadku beneficjent lub osoba, na którą zostały przelane prawa z gwarancji (np. sprzedający), powinien skierować do banku, który udzielił gwarancji, żądanie zapłaty wraz z oświadczeniem, że zleceniodawca gwarancji (np. kupujący) nie wywiązał się wobec beneficjenta (np. sprzedającego) ze zobowiązania zabezpieczonego gwarancją. Jeśli roszczenie zostało zgłoszone w wyniku udzielenia gwarancji bezwarunkowej, tj. płatnej na pierwsze żądanie beneficjenta, bank jest zobowiązany wypłacić beneficjentowi kwotę określoną w gwarancji bez możliwości sprawdzenia słuszności czy zasadności roszczenia. Przed dokonaniem wypłaty bank sprawdza zwykle, czy roszczenie:

•  zostało zgłoszone przez osobę do tego uprawnioną,

•  zostało zgłoszone najpóźniej w dniu wygaśnięcia gwarancji lub czy gwarancja nie wygasła z innych przyczyn,

•  jest zgłoszone rzeczywiście w związku z gwarancją wystawioną przez bank oraz czy dotyczy umowy będącej podstawą wystawienia gwarancji.

Jeżeli natomiast roszczenie zgłoszono do banku, który udzielił gwarancji warunkowej, osoba uprawniona z gwarancji, oprócz roszczenia spełniającego wcześniej opisane wymogi, musi złożyć gwarantowi dokumenty wymienione w treści gwarancji uzasadniającej jej roszczenie.

W umowie o udzielenie gwarancji może być wniesione zastrzeżenie, że jako formę zabezpieczenia wymaga się wniesienie kaucji pieniężnej. Oznacza to, że jednostka musi przenieść określoną kwotę na własność banku. Kaucja ta jest zdeponowana na wyodrębnionym rachunku w banku. Oto ujęcie w księgach rachunkowych kaucji pieniężnej pobranej w związku z udzieleniem gwarancji bankowej.

PLUSY I MINUSY

+ Gwarancja jest instrumentem uwiarygodniającym kontrahenta wobec jego partnera handlowego:

• jako solidnego wykonawcę (np. gwarancje przetargowe, zwrot zaliczki, dobre wykonanie kontraktu, dostawy, rękojmi),

• jako solidnego płatnika (gwarancja płatności).

Gwarancja podnosi atrakcyjność oferty handlowej, pozwala bowiem zaproponować nabywcy (importerowi) atrakcyjne warunki płatności (kredyt kupiecki w zamian za przedłożenie gwarancji płatności).

Gwarancja wpływa także na bezpieczeństwo zawieranej przez klienta transakcji, gdyż przed jej udzieleniem bank weryfikuje ryzyko, z którym klient może mieć do czynienia.

- Za gwarancję trzeba zapłacić w zależności od kwoty gwarancji.

Wysokie wymagania stawiane przez bank, podobne jak przy wniosku kredytowym.

Najczęściej stosowane gwarancje udzielane przez banki firmom

Kiedy warto korzystać z kredytów – dźwignia finansowa

Wybór źródeł finansowania zależy w znacznym stopniu od istniejącego już w firmie poziomu zadłużenia, czyli relacji pomiędzy kapitałem własnym a kapitałem obcym. Umiejętne zarządzanie finansami firmy to niepokrywanie wydatków tylko z funduszy własnych, ale także korzystanie z funduszy obcych. Kapitały obce mogą pojawiać się pod postacią zobowiązań długoterminowych i krótkoterminowych. Analizując kapitały obce, warto zwrócić uwagę nie tylko na ich globalny udział w kapitałach ogółem, ale na to, z czego się składają, czyli na ich strukturę. O wiele bardziej stabilne, a więc i korzystniejsze z punktu widzenia szybkości ich spłacenia są kapitały długoterminowe (zobowiązania o długich terminach spłaty). Traktowane są one dla celów analiz podobnie jak kapitały własne (kapitały własne wraz z kapitałami obcymi długoterminowymi nazywane są kapitałami stałymi). Im więcej w strukturze zobowiązań jest zobowiązań długoterminowych, tym lepiej. Zobowiązania krótkoterminowe to przecież te, które są pilniejsze w spłacie.

Jeśli więc firma korzysta z pożyczek i kredytów, to oczywiście musi za to zapłacić odsetki. Im wyższy jest udział zadłużenia w strukturze kapitału firm, tym wyższe są koszty obsługi tego długu. Pojawia się więc i większe niż w przypadku nieskorzystania z kapitałów obcych ryzyko niewypłacalności. Jednak nagrodą za to ryzyko mogą być wysokie zyski wynikające właśnie z wykorzystania tego obcego kapitału (mądrego wykorzystania). A zatem korzystanie z kapitałów obcych jest niczym innym jak interesującą nas dźwignią finansową.

Niestety, trzeba liczyć się i z tym, że potencjalni kredytodawcy mają zwykle duże opory przed udzielaniem kredytów zadłużonym firmom. Jeśli firma jest mocno zadłużona, to duży spadek sprzedaży może skończyć się niezdolnością do spłacenia długów, czyli niewypłacalnością. W zasadzie kapitał zainwestowany przez właściciela, czyli kapitał własny, powinien być większy od kapitału obcego. Wysoki udział kapitałów obcych świadczy także o kierownictwie firmy, o tym, że jest ono skłonne do podejmowania ryzyka. Oto sposób obliczenia wskaźnika dźwigni finansowej:

Wskaźnik ten informuje nas, jaki jest udział kapitałów własnych w kapitałach obcych firmy. Dobrze jest tego rodzaju wskaźniki obliczać na przestrzeni kilku okresów i potem je porównywać. Jeśli wskaźnik ten ulega z okresu na okres zmniejszeniu, to oznacza, że rośnie udział kapitałów własnych w strukturze kapitałów całkowitych. Rozpatrując to w aspekcie wypłacalności, można stwierdzić, że umacnia się pozycja finansowa takiej firmy. O tym, jaką wielkość powinien przyjmować wskaźnik dźwigni finansowej, aby uznać go za prawidłowy, zależy w dużej mierze od charakteru branży, w której działa firma. W długim okresie firma powinna mieć ustalony poziom tego wskaźnika i powinien on niejako być efektem prowadzonej świadomej polityki finansowej szefostwa firmy. Przy prawidłowej polityce finansowej firmy koszt pozyskania obcych kapitałów (czyli przykładowo dla kredytów bankowych płacone odsetki) powinien być niższy od rentowności kapitału całkowitego. Tylko wtedy firma osiąga dodatkowe korzyści w postaci właśnie wzrostu efektywności kapitałów własnych. To różnica w poziomie rentowności kapitałów własnych i kapitału całkowitego (oczywiście chodzi tu o sytuacje, gdy rentowność kapitału własnego jest wyższa od kapitału całkowitego) jest wyznacznikiem pozytywnego działania dźwigni finansowej.

Działanie dźwigni finansowej może być również negatywne. Jeśli koszt kapitałów obcych – chociażby odsetki, które trzeba płacić – jest wyższy niż rentowność majątku, wówczas należy pomyśleć o zmianie polityki finansowej firmy i wycofaniu się ze zbyt drogich kapitałów obcych.

PLUSY I MINUSY

+ Zaangażowanie kapitałów obcych daje dodatkowe możliwości na zwiększenie rentowności własnych kapitałów.

- Trzeba za te kapitały zapłacić.

Zbyt duże zaangażowanie np. kredytów i pożyczek może prowadzić do zachwiania płynności finansowej firmy i w efekcie do braku możliwości wywiązywania się ze swoich zobowiązań.

PRZYKŁAD

Spółka ROK korzysta z kapitałów obcych. Porównaniu podlegać będą rentowności kapitałów własnych z kosztem kapitałów obcych. Oto dane do obliczeń:

Jeśli spada sprzedaż firmy, to oznacza to zwiększone ryzyko działalności i tym samym firma powinna zmniejszyć swoje zadłużenie. Jednak bardzo często właśnie w tym okresie firmy zaciągają dodatkowe kredyty, a to ze względu na pogarszającą się sytuację na rynku. Jeśli sprzedaż rośnie, firma powinna zwiększać poziom swojego zadłużenia (rozwijać firmę możliwie jak najintensywniej), bo wydaje się, że wówczas ryzyko działalności jest mniejsze.

Kredyt wekslowy

Dyskontowanie weksli jest formą udzielania kredytu krótkoterminowego. Weksel, będąc źródłem wygodnego kredytu, którego zapłatę gwarantują wszyscy ci, którzy go podpisali, może w znaczny sposób pomóc firmom mającym chwilowy problem z płynnością. Kredyt wekslowy uruchamiany jest z chwilą złożenia przez klienta banku weksli do dyskonta. Bank wykupujący weksel zamienia go na kredyt. Oferowane przez banki dyskontowanie weksli umożliwia właścicielowi weksla, który płatny jest w późniejszym terminie, sprzedaż tego weksla i natychmiastową niemal gotówkę.

ZAPAMIĘTAJ

Weksel jest bezwarunkowym zobowiązaniem do zapłaty określonej osobie określonej sumy, w ustalonym miejscu i terminie przez wystawcę lub osobę przez niego wskazaną.

Wręczając weksel sprzedawcy za towar nabyty na kredyt, wystawca sam się zobowiązuje do jego zapłaty w określonym terminie albo wskazuje osobę, która ma tego dokonać. Ten, kto udzielił kredytu gotówkowego lub sprzedał towar na kredyt, mając weksel w ręce, może go przenieść na inną osobę, np. za gotówkę (lub za inne świadczenia pieniężne). Nabywca weksla może z kolei przenieść go na inną osobę, a ta na następną, i tak dalej aż do dnia płatności weksla. Można więc się posługiwać wekslem otrzymanym od jednego kontrahenta w celu zapłaty zobowiązania innemu kontrahentowi. Samo wręczenie weksla nie jest jeszcze zapłatą zobowiązania. Zapłata zobowiązania, na które wręczony został weksel, następuje dopiero w momencie zapłaty weksla przez dłużnika.

PRZYKŁAD

Firma T wystawiła 28 grudnia 2006 r. weksel własny na sumę 3000 zł, płatny 19 lutego 2007 r. z rachunku bankowego wystawcy. Weksel wystawiony został „na zlecenie” firmy K, zamiast zapłaty gotówką za kupione od tej firmy towary. Firma K w dwa dni po otrzymaniu weksla przekazała go (drogą indosu) dalej firmie G, zaspokajając ją jako swojego wierzyciela. Podobnie postąpiła firma G 17 stycznia 2007 r., przekazując weksel swojemu wierzycielowi, tj. firmie C, a ta z kolei tym samym wekslem 17 stycznia „zapłaciła” firmie B za materiały. Firma B w tym samym dniu przekazała weksel do dyskonta (potrącenia z góry przez bank odsetek od weksli skupowanych przed terminem płatności) w swoim banku (w banku, w którym posiada rachunek) i otrzymała od niego sumę wekslową pomniejszoną o odsetki dyskontowe. W taki oto sposób w ciągu 19 dni od daty wystawienia do dnia dyskonta kilka firm pokryło jednym wekslem swe zobowiązania finansowe bez używania gotówki.

Oprocentowanie kredytu wekslowego

W obrocie gospodarczym dominują dwa rodzaje weksli, które różni sposób liczenia oprocentowania kredytu wekslowego. Pierwszy z nich to weksel zawierający w swojej sumie już oprocentowanie kredytu, która ma postać dyskonta, czyli potrącenia z góry należnej kwoty z tytułu odsetek. W przypadku gdy zgodnie z umową dyskonto ma obciążyć dłużnika (co oznacza, że suma weksla ma być podwyższona o dyskonto), wówczas kwotę weksla można ustalić według wzoru:

gdzie:

K – suma wekslowa,

F – kwota udzielonego kredytu wekslowego,

d – roczna stopa kredytu wekslowego,

t – liczba dni upływających od dnia wystawienia do dnia jego płatności.

PRZYKŁAD

Firma A sprzedała swojemu stałemu odbiorcy firmie B towary za 5000 zł. Termin zapłaty odroczono na 90 dni i przyjęto jako formę rozliczenia weksel. Odbiorca zgodnie z ustaleniami wystawił więc za otrzymane towary weksel, włączając do sumy odsetki w ustalonej wysokości 15%. Oto jaką kwotę zapłaci wystawca odbiorcy w dniu wykupu weksla:

K = 5000 x 100/[100 – (15 x 90)/365)] = 5192,03 zł.

W dniu wykupu za swój weksel wystawca zapłaci 5192,03 zł, czyli o 192,03 zł więcej, niż gdyby płacił w dniu zakupu i kwota ta jest kosztem pozyskania kredytu.

Drugi rodzaj weksla to weksel, który nie zawiera w sumie wekslowej oprocentowania, ponieważ w chwili wystawienia nie jest znany termin jego wykupu. Odsetki (D) są naliczane i pobierane dopiero w momencie wykupu zgodnie z następującym wzorem:

PRZYKŁAD

20 stycznia 2007 r. firma A wystawiła weksel na 5000 zł, który był płatny w terminie 10 dni po okazaniu, przy 15% odsetkach. 20 lutego 2007 r. firma B będąca posiadaczem weksla przedstawiła go do wykupu, czyli data płatności przypada na 30 września, ponieważ płatność następuje 10 dni po okazaniu. Liczba dni kalendarzowych od dnia wystawienia do dnia jego płatności wynosiła 40. Odsetki od kredytu wekslowego wynoszą:

D = (5000/100) x (15 x 40/365) = 82,19 zł.

Pobrano więc 82,19 zł za udzielony w kwocie 5000 zł kredyt.

Ujęcie weksli w księgach rachunkowych

Obieg weksli wymaga odpowiednio przystosowanej ewidencji księgowej, która powinna dostarczać podstawowych informacji o wekslach, czyli wysokości zobowiązań i należności wekslowych, oraz terminach ich płatności. Weksle w ewidencji księgowej ujmowane są w ich wartości nominalnej. Weksle obce (wymagalne w ciągu 3 miesięcy od dnia ich otrzymania) mogą być ewidencjonowane na wyodrębnionym w tym celu koncie 136 „Weksle obce”. Po stronie Wn tego konta ujmuje się zwiększenie stanu weksli obcych, a po stronie Ma zmniejszenia ich stanu. Konto 136 może wykazywać tylko saldo Wn, które wyraża stan weksli obcych. Ewidencja analityczna prowadzona do tego konta powinna umożliwić ustalenie:

•  poszczególnych składników weksli,

•  wartości poszczególnych weksli w walucie polskiej i obcej,

•  ich wartości według osób za nie odpowiedzialnych,

•  liczby i wartości weksli oprotestowanych według ich wystawców.

Ujęcie weksli własnych i obcych w księgach rachunkowych:

Ewidencja analityczna powinna umożliwić ustalenie cech każdego weksla, a w szczególności: sumę wekslową, wystawcę (odbiorcę), datę płatności, żyrantów oraz weksle oprotestowane. Zaleca się prowadzenie takiej ewidencji szczegółowej, która pozwala na dokładną identyfikację każdego z weksli. Ewidencja taka może być prowadzona w formie księgi, w której dla każdego z weksli przeznaczony jest odrębny wiersz. Ponadto należy mieć na uwadze, że w ewidencji analitycznej należy uwzględnić podział na weksle płatne do 3 miesięcy i płatne powyżej 3 miesięcy od daty wystawienia. Weksle mogą być więc zaliczone albo do środków pieniężnych, albo do innych aktywów pieniężnych. Do środków pieniężnych zaliczane są jedynie te weksle, które płatne są w ciągu 3 miesięcy od daty ich wystawienia. Na dzień bilansowy weksle wycenia się według ich wartości nominalnej. Ewentualne różnice między wartością nominalną weksli a sumą ich zakupu wpływają na przychody lub koszty finansowe.

Operacje gospodarcze z użyciem weksli obcych

PRZYKŁAD

W firmie KORAL miały miejsce następujące operacje gospodarcze:

Kredyt kupiecki

Szczególną formą kredytu jest kredyt kupiecki. Jest to dostępny sposób na uzupełnienie braków w środkach pieniężnych. Niewiele jest firm, które nie korzystają dzisiaj z kredytu kupieckiego. Zarządzanie gotówką to jeden z elementów kształtowania płynności finansowej. Sterowanie przepływami gotówki polega bowiem na jak najszybszym inkasowaniu należności i jak najpóźniejszym regulowaniu zobowiązań. Jest kilka sprawdzonych sposobów sterowania gotówką. Jedną z metod przyspieszenia inkasowania należności od odbiorców może być staranny dobór form płatności, np. gotówka, przelew, czek albo weksel. Jeśli firma nie potrzebuje na dany moment gotówki, to być może lepiej opłaci się odroczyć termin płatności, czyli udzielić kredytu kupieckiego.

Zazwyczaj jest tak, że sprzedawca premiuje zakup płatny gotówką. Tą nagrodą jest rabat. Należy więc przeliczyć, czy bardziej opłaci się zapłacić natychmiast i otrzymać rabat, niż płacić w późniejszym okresie, nie otrzymując tego rabatu. Jeśli firma występuje w roli kupującego, to ma wobec swojego dostawcy zobowiązanie, które najczęściej nie jest darmowym źródłem finansowania. Zwykle jest tak, że wynegocjowanie długiego terminu jest kosztem kredytu handlowego, czyli brakiem upustów i innych przywilejów. Innymi słowy, jeśli nie płaci się gotówką w momencie zakupu, nie otrzymuje się przykładowo 2% rabatu. Kosztem kredytu handlowego jest więc koszt nieskorzystania z oferowanych upustów. Kredyt handlowy jest więc darmowy, ale tylko do momentu, kiedy dostawca pozwoli korzystać z upustów cenowych w niezmienionej wysokości. Od momentu, kiedy odbiera się przywilej korzystania z tych bonifikat, kredyt zaczyna kosztować.

PRZYKŁAD

Firma A kupiła samochód za 40 000 zł. Sprzedawca zaproponował dwie możliwości: zapłata gotówką w dniu zakupu samochodu z rabatem w wysokości 2% albo odroczony, czyli 30-dniowy, termin płatności, ale bez możliwości skorzystania z 2% rabatu. Firma A nie posiadała gotówki w swojej kasie ani na rachunku bankowym. Rozważano więc następujące warianty:

a) zaciągnąć kredyt w banku i zapłacić gotówką w dniu zakupu po to, by otrzymać upust,

b) skorzystać z 30-dniowego terminu płatności.

Oto wyliczenia dla obu wariantów:

Wariant a):

firma zapłaci za samochód gotówką, pobierając na ten cel kredyt z banku, i otrzyma upust 2%, tj. 800 zł.

Zakładając, że firma zaciąga kredyt w banku na kwotę 40 000 zł i przy oprocentowaniu 10%, odsetki od kredytu bankowego (za 30 dni) wyliczono według następującej formuły:

Stopa procentowa kredytu kupieckiego w skali roku 2% x 12 miesięcy = 24%. W związku z tym, że kredyt kupiecki jest trzy razy droższy od kredytu bankowego, firma A postanowiła zapłacić gotówką za zakup samochodu, po otrzymaniu kredytu bankowego.

Udzielanie kredytów kupieckich

Odroczenie zapłaty oznacza w rzeczywistości udzielenie przez firmę kredytu odbiorcom. Sprzedaż z odroczonym terminem płatności oznacza po stronie dostawcy wzrost kosztów. Skalę tych kosztów można określić chociażby przez przyjęcie za podstawę stopy oprocentowania kredytów, z których to korzysta dostawca. Chyba, że mamy do czynienia z równoczesnym ograniczeniem upustów, tak jak w poprzednio omawianym przykładzie. Wówczas okazuje się, że odraczanie terminu płatności przynosi całkiem niezły zarobek. Im dłuższy jest okres ściągania należności, tym mniejsze jest, niestety, prawdopodobieństwo odzyskania kredytu udzielonego odbiorcy. Okres inkasowania należności najlepiej porównywać ze średnimi wielkościami występującymi w branży. W ten sposób firma oceni, czy w zakresie udzielania kredytu kupieckiego odbiega od średnich uzyskiwanych przez swoich konkurentów. Czasami – a na pewno wobec kontrahentów, z którymi firma nie miała styczności – lepiej poprosić o zapłatę gotówką.

PRZYKŁAD

Firma KASA zakupiła samochód osobowy, który zaliczyła do środków trwałych. Płatność za samochód firma uiściła po 30 dniach, zgodnie z umową. Oto schemat ujęcia tej transakcji w księgach rachunkowych firmy.

Zgodnie z prawem

art. 1 Prawa wekslowego

Weksel trasowany zawiera:

1) nazwę „weksel” w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono;

2) polecenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej;

3) nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasata);

4) oznaczenie terminu płatności;

5) oznaczenie miejsca płatności;

6) nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;

7) oznaczenie daty i miejsca wystawienia wekslu;

8) podpis wystawcy wekslu.

Factoring

Typowym przykładem finansowania należności (od określonej grupy dłużników) kredytobiorcy jest factoring. Faktorem są często banki, które wyodrębniają specjalizujące się w tego typu usługach spółki zależne.

Factoring to forma finansowania, polegająca na wykupie przez bank – czyli przez faktora – faktur wystawionych przez faktoranta – czyli sprzedającego wierzytelność – z tytułu podpisanych umów handlowych. Sprzedający wierzytelność, czyli faktorant, dostaje od banku – faktora – przed terminem płatności wskazanym w fakturze określoną w niej kwotę, pomniejszoną o należne faktorowi prowizje, odsetki dyskontowe. A zatem strony zaangażowane w transakcje factoringowe to:

•  bank (w roli faktora),

•  klient, czyli wystawca faktur z odroczonym terminem ważności, prowadzący działalność produkcyjną, handlową lub usługową (w roli faktoranta),

•  dłużnik, czyli odbiorca towarów, zobowiązany do spłaty należności za dostarczony towar.

Ujęcie factoringu w księgach rachunkowych faktoranta uzależnione jest od warunków umowy factoringowej. W tabeli prezentujemy dwa przykłady umów, opisanych w założeniach.

Ewidencja księgowa factoringu

PRZYKŁAD

Firma BETA z uwagi na zapotrzebowanie na gotówkę postanowiła skorzystać z usług factoringowych. Sprzedała więc faktorowi fakturę VAT wystawioną na rzecz firmy ATA, na kwotę brutto 45 750 zł (w tym netto: 54 000 zł, VAT 8250 zł), z terminem płatności 30 dni. Zgodnie z podpisaną umową, ryzyko niewypłacalności dłużnika zostało przeniesione na faktora. Faktor otrzymał prowizję w wysokości 1% kwoty wykupywanej należności, a stopa dyskonta w skali roku wynosi 15%. Firma ATA uregulowała wierzytelność w ciągu 30 dni.

Zgodnie z prawem

art. 509–512 k.c.

art. 509

§ 1. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

§ 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

art. 510

§ 1. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

§ 2. Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania.

art. 511

Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również pismem stwierdzony.

art. 512

Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem.

¹ Na podstawie Rachunkowość. Zasady prowadzenia po nowelizacji ustawy o rachunkowości. Część I., Wydawnictwo Ekspert, Wrocław 2001.

² Na podstawie strony www.twoja-firma.pl.

³ Na podstawie: J. Gajdak, E. Walińska, Zarządzanie finansowe, FRR, 1998.

Struktura kapitału firmy

Pytanie

Jestem właścicielem małej firmy i w ostatnim czasie coraz częściej korzystam z kredytów bankowych, co wynika nie tyle z kłopotów płatniczych, ile z potrzeby inwestowania w rozwój firmy. Jakimi wskaźnikami mogę się posłużyć, żeby sprawdzić, czy obecny poziom zadłużenia jest bezpieczny (mając na uwadze zdolność kredytową)?

Odpowiedź

Każdy kredytodawca traktuje kapitał własny kredytobiorcy jako pewnego rodzaju zabezpieczenie dla udzielanego kredytu. Proponujemy firmie występującej w roli kredytobiorcy wyliczenie wskaźnika struktury kapitału:

Wskazuje on, ile razy dług długoterminowy przewyższa kapitały własne. Można obliczyć w zależności od potrzeby także udział długu ogółem, czyli krótkoterminowego i długoterminowego w kapitałach własnych. Im wyższe są wskaźniki zarówno te oparte na analizie zadłużenia długoterminowego, jak i te oparte na analizie zadłużenia globalnego, tym większe jest ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej. W krajach zachodnich uznaje się, że firma, w której udział długu do kapitału własnego jest wyższy niż 30%, jest wysoko zadłużona. W Polsce udział ten waha się zwykle do 30%, chociaż jest to najczęściej dużo mniej niż 30%. Analizy zadłużenia można dokonać też w oparciu na wskaźniku udziału całości zobowiązań (długoterminowych i krótkoterminowych) w aktywach firmy. Wskaźnik ten nazywany jest też stopą zadłużenia i jego konstrukcja jest następująca:

Na podstawie tego wskaźnika można określić, jaka część całego majątku firmy finansowana jest kapitałem obcym (długoterminowym i krótkoterminowym). Praktyka bankowa podpowiada, że nie pożycza się firmom więcej, niż wynosi ich kapitał własny. Przekładając to na powyższy wskaźnik, nie pożycza się tym, u których poziom tego wskaźnika przekracza 50%, tj. ponad połowa posiadanych aktywów jest finansowana kapitałem obcym, czyli jest zadłużona. Jeśli spada sprzedaż firmy, to wzrasta ryzyko działalności i należy być bardzo ostrożnym w zwiększaniu zadłużania, a nawet zaleca się jego zmniejszanie. Jeśli sprzedaż rośnie, firma powinna zwiększać poziom swojego zadłużenia (rozwijać firmę możliwie jak najintensywniej), bo wydaje się, że wówczas ryzyko działalności jest mniejsze.

Koszty usług bankowych

Pytanie

Nasza spółka założyła rachunek w banku. Zamierzamy w niedalekiej przyszłości korzystać z kredytów i innych usług. Mamy jednak pewną wątpliwość co do kwalifikowania kosztów związanych z obsługą bankową (odsetek, prowizji). Które z kosztów należy ujmować w księgach rachunkowych jako koszty finansowe, czyli na koncie zespołu 7, a które jako koszty działalności operacyjnej na koncie zespołu 4?

Odpowiedź

Prowizje bankowe i opłaty ponoszone przez spółkę w związku z usługami świadczonymi przez bank, zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości, należą do kosztów działalności operacyjnej. W związku z tym ujmowane są na koncie zespołu 4 jako „Koszty rodzajowe” (np. konto 409 „Usługi bankowe”) lub też na odpowiednim koncie zespołu 5. W szczególności ujmuje się na tym koncie opłaty za:

•  potwierdzenie czeków rozrachunkowych,

•  realizację czeków gotówkowych,

•  prowadzenie rachunków bankowych,

•  udostępnienie systemów komputerowych do obsługi rachunków bankowych,

•  wydanie książeczek czekowych i wszelkich zaświadczeń,

•  przelewy bankowe,

•  wypłaty gotówki z bankomatu.

Natomiast do kosztów operacji finansowych ewidencjonowanych na koncie zespołu 7 „Koszty finansowe” należą m.in.:

•  odsetki od kredytów i pożyczek (oprócz odsetek od kredytów inwestycyjnych w okresie realizacji inwestycji),

•  prowizje od zaciągniętych kredytów (oprócz prowizji od kredytów inwestycyjnych),

•  koszty prowizji bankowych płacone maklerom przy sprzedaży papierów wartościowych,

•  dyskonto od weksli (własnych lub obcych), czeków obcych i papierów wartościowych.

Odsetki od zaciągniętych pożyczek i kredytów pozostających do spłaty po skończeniu i przekazaniu do używania obiektów sfinansowanych z tych źródeł zalicza się do kosztów finansowych w miarę upływu okresu określonego umową, niezależnie od tego, czy określony tą umową termin już minął czy też nie.

Kryteria wyboru banku

Pytanie

Nasza firma zamierza zmienić dotychczasowy bank, a to z uwagi na zbyt wysokie oprocentowanie kredytu w rachunku bieżącym. Jesteśmy świadomi, że taka zmiana skutkuje także zmianami w dokumentach firmowych, powiadomieniem kontrahentów itd. Nie chcielibyśmy więc zbyt pochopnie dokonywać wyboru. Proszę o wskazówki, jakie kryteria wyboru powinniśmy brać pod uwagę?

Odpowiedź

Rzeczywiście zmiana numeru rachunku i banku we wszystkich dokumentach firmowych, oddanie wszystkich posiadanych kart płatniczych, czeków, powiadomienie kontrahentów o zmianie konta – to czynności nieodłącznie związane ze zmianą banku. Oto syntetyczne ujęcie kryteriów wyboru banku, na które warto zwrócić uwagę.

Inwentaryzacja środków pieniężnych na rachunku bankowym

Pytanie

Mamy w banku otwartą po raz pierwszy linię kredytową oraz zaciągnięty kredyt operacyjny. W związku z koniecznością inwentaryzowania sald środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych (w tym i kredytów) chcielibyśmy zapytać, jak często i jaką metodą należy przeprowadzać inwentaryzację środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach kredytowych. Co powinniśmy zrobić, jeśli wystąpią niezgodności w uzgadnianiu stanów?

Odpowiedź

Za pomocą uzgodnienia i uzyskania potwierdzenia salda inwentaryzuje się zaciągnięte lub udzielone przez jednostkę pożyczki, kredyty bankowe (zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości). Stan kredytów i środków pieniężnych na rachunkach bankowych wynikający z ksiąg rachunkowych konfrontuje się ze stanem wykazanym w wyciągu bankowym. Inwentaryzacja środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych dokonywana jest przez potwierdzenie przez bank stanu tych środków ulokowanych przez jednostkę na rachunkach bankowych. Na koniec roku bank wysyła do swoich kontrahentów pisma (wraz z wyciągami, które są przekazywane w zasadzie na bieżąco przez cały rok) informujące o wysokości posiadanych środków na rachunkach i ewentualnie wysokości zaciągniętych kredytów. W sytuacji gdy w operacjach na rachunku bankowym stwierdzono błędy, wówczas jednostka powinna niezwłocznie zawiadomić o tym bank.

WIBOR w umowach kredytowych

Pytanie

Obsługujący naszą firmę bank przesłał nam wstępny projekt umowy kredytowej. W zaproponowanej wersji zawarty jest zapis, zgodnie z którym oprocentowanie kredytu równe jest stawce WIBOR powiększonej o marżę banku. Bardzo proszę o wyjaśnienie tego zapisu. Od czego uzależnione jest kształtowanie się WIBOR-u i jak w konsekwencji wpłynie on na koszt zaciągniętego przez naszą firmę kredytu?

Odpowiedź

Banki ustalają oprocentowanie kredytu w zależności od tego, za ile same pożyczają pieniądze np. od innych banków. Rynek międzybankowy to rodzaj rynku, na którym prowadzone są transakcje wzajemnego lokowania i kupowania pieniędzy. Skrót WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) oznacza średnią stopę procentową, po jakiej banki skłonne są udzielić pożyczek innym bankom. Oczywiście, chodzi tu o średnią dla warszawskiego rynku międzybankowego. Miarą ceny depozytów na rynku międzybankowym są więc stawki WIBOR i WIBID. WIBID (Warsaw Inter-bank Bid Rate) informuje, ile banki są skłonne płacić za depozyt. Oba wskaźniki są skonstruowane jako średnie arytmetyczne stawek zgłaszanych na rynku przez największe banki. Najważniejsza – z punktu widzenia ustalania oprocentowania kredytu – jest stawka WIBOR. Funkcjonowanie rynku międzybankowego wygląda tak, że banki mające aktualnie nadmiar środków pożyczają pieniądze innym bankom, które w tym momencie tej gotówki potrzebują. Jeśli większość banków ma w danej chwili nadmiar pieniądza, wówczas popyt na depozyty spada. Spadek popytu niesie za sobą spadek ich ceny, czyli oprocentowania. Natomiast w sytuacji poszukiwania przez banki pieniędzy, czyli wtedy, gdy wzrasta popyt na depozyty, mamy do czynienia ze wzrostem ich ceny. Na stronach wielu gazet znajdują się stawki depozytów na rynku międzybankowym, będące podstawą do wyliczenia oprocentowania dla kredytów. Są to: O/N (overnight) – zaciągnięcie pożyczki natychmiast i jej spłata następnego dnia; T/N (tom/next) – depozyt udzielony „od jutra do dnia następnego”, S/N (spot/next) – depozyt jest udzielany w drugim dniu od daty zawarcia umowy, zwrot następuje w dniu następnym, tzn. trzecim od daty zawarcia umowy (np. depozyt udzielony formalnie 25 września zostaje więc udzielony dopiero 27 września, a jego zwrot następuje 28 września). Przykładowo WIBOR T/N 20,10% oznacza, że największe banki oferują depozyt jednodniowy ważny „od jutra do dnia następnego”, żądając za niego średnio 20,10% w stosunku rocznym.

Reasumując – jeśli WIBOR wzrośnie, to oprocentowanie kredytu liczone na podstawie tej stawki także wzrasta; przy spadku WIBOR-u oprocentowanie spada. Stąd tak ważna jest stawka WIBOR przy ustalaniu oprocentowania każdego kredytu.

Nominalne i realne oprocentowanie kredytu

Pytanie

Bardzo często w informacjach finansowych i w ofertach bankowych pojawiają się pojęcia realnej i nominalnej stopy procentowej w odniesieniu do oprocentowania kredytów. Proszę o wyjaśnienie pojęcia nominalnej i realnej stopy procentowej oraz o wskazanie, jaka jest różnica między nimi, jeśli nie są to pojęcia tożsame.

Odpowiedź

Nominalna stopa procentowa kredytu określa wysokość odsetek od kredytu, przy spłacie jednorazowej na koniec okresu rocznego. Nominalną stopę procentową podaje się w stosunku rocznym. Na przykład, jeśli firma zaciąga kredyt w wysokości 10 000 zł na okres 12 miesięcy, oprocentowany na 15%, którego odsetki spłacane są jednorazowo na koniec okresu, to przy spłacie kredytu zapłaci się 1500 zł odsetek. Ponieważ odsetki mogą być naliczane i spłacane w różnych okresach (miesięcznych, kwartalnych), ma to wpływ na cenę kredytu.

Natomiast realna stopa procentowa określa oprocentowanie kredytu z uwzględnieniem inflacji. Przykładowo, jeśli zaciąga się kredyt, którego nominalna stopa procentowa wynosi 12%, to przy inflacji, wynoszącej 9% w skali rocznej, realne – a więc uwzględniające inflację – oprocentowanie kredytu będzie wynosiło 2,75%. Realną stopę procentową można wyliczyć, dzieląc różnicę stopy procentowej i stopy inflacji przez sumę (100 + stopa inflacji). W tym wypadku będzie to [(12 – 9)/(100 + 9)] x 100% = 2,75%. Niższe realne oprocentowanie kredytu jest korzystne dla kredytobiorców. Nie należy traktować realnej stopy procentowej jako różnicy między stopą procentową kredytu a stopą inflacji, gdyż nie jest to prawidłowe.

Kredyt długoterminowy czy krótkoterminowy?

Pytanie

Nasza firma zastanawia się nad zaciągnięciem kredytu bankowego przeznaczonego na dalszy rozwój. Rozważamy zarówno wariant zadłużenia długo-, jak i krótkoterminowego. Chcielibyśmy uzyskać kilka wskazówek co do tego, czym kierować się w wyborze? Równocześnie musimy też przeanalizować zdolność firmy do obsługi długu. Jakim wskaźnikiem moglibyśmy się w tym przypadku posłużyć?

Odpowiedź

Bardzo istotne w podjęciu decyzji o wyborze kredytu są: okres, na jaki go zaciągamy, i oprocentowanie. Biorąc pod uwagę okres, mamy dwie możliwości – kredyt krótkoterminowy albo długoterminowy. To, na który z nich zdecyduje się firma, zależy przede wszystkim od jej możliwości finansowych. Jeśli kredyt jest na krótki okres, wówczas zadłużenie spłacamy szybko. Ta szybka spłata kredytu z jednej strony działa korzystnie, ponieważ nie zapłacimy zbyt wysokich odsetek, a całkowity koszt pożyczki będzie mniejszy. Należy jednak rozpatrywać i drugą stronę, czyli fakt, że zadłużenie krótkoterminowe powoduje, że na ratę potrzebujemy co miesiąc więcej pieniędzy niż w przypadku spłaty kredytu długoterminowego. Druga kwestia to oprocentowanie. Kredyty krótkoterminowe mogą być oprocentowane według stopy stałej albo zmiennej. Natomiast długoterminowe zawsze oprocentowane są według stopy zmiennej. To, która z nich jest korzystniejsza, zależy od sytuacji na rynkach finansowych. Stała stopa jest korzystna, jeśli spodziewany jest wzrost stóp procentowych (uwaga: maksymalnym terminem, na jaki można pożyczyć pieniądze według stopy stałej, jest zwykle tylko 12 miesięcy).

Z punktu widzenia polskich firm, zainteresowanie kapitałem długoterminowym jest mniejsze, co wynika być może ze złych doświadczeń z przeszłości. Firmy wolą zaciągać kredyty krótkoterminowe (podobnie zresztą i banki chętniej udzielają kredytów krótkoterminowych) ze względu na niższy poziom ryzyka i na łatwiejszą przewidywalność zdarzeń w krótkim okresie. Finansowanie krótkoterminowe dla małych firm ma inne znaczenie niż dla tych większych. Wynika to z faktu, że dostęp dla nich do rynku kapitałowego jest bardzo ograniczony, co oznacza, że w większym stopniu mała firma musi polegać na krótkoterminowych źródłach, czyli krótkoterminowym kredycie bankowym i kredycie handlowym.

Jeśli zaś chodzi o drugą część pytania, to prosta analiza zdolności firmy do pełnej obsługi długu, czyli odsetek i rat kapitałowych, może się opierać na wskaźniku obsługi długu. Konstrukcja tego wskaźnika jest następująca:

Im wyższa jest wartość tego wskaźnika, tym lepiej i dla spółki, i dla jej wierzycieli. Minimalna wartość wskaźnika, czyli taka, przy której spółka będzie w stanie spłacać swoje długi, powinna wynosić minimum 2–3.

Przejdź do numeru: